ใบความรู้ที่ 2.1
ใบความรู้ที่ 2.1
เรื่อง รู้จักทัศนธาตุ 8
รายวิชา ศ๒๑๑๐๑ ทัศนศิลป์ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1
1. ทัศนธาตุคืออะไร?
ทัศนธาตุ (Visual Elements) คือ ส่วนประกอบพื้นฐานที่มองเห็นได้ในงานทัศนศิลป์และสิ่งแวดล้อมรอบตัว เป็นเหมือน “ตัวอักษร” ของภาษาทัศนศิลป์ ถ้าเราเข้าใจตัวอักษรเหล่านี้ เราก็จะสามารถ “อ่าน” เข้าใจงานศิลปะ และ “เขียน” สร้างสรรค์งานศิลปะของตนเองได้
ทัศนธาตุมีทั้งหมด 8 ประการ ได้แก่ จุด เส้น สี รูปร่าง รูปทรง พื้นผิว น้ำหนักอ่อน-แก่ และบริเวณว่าง
2. ทัศนธาตุทั้ง 8 ประการ
|
ทัศนธาตุ |
ความหมาย/ลักษณะ |
ตัวอย่างในธรรมชาติ |
ตัวอย่างในงานศิลปะ |
|
1. จุด (Point) |
รอยหรือแต้มเล็กๆ ที่เป็นพื้นฐานที่สุด |
เม็ดทราย เม็ดฝน จุดบนตัวเต่าทอง |
ภาพพู่กันแต้มจุด จุดในงานพิมพ์ |
|
2. เส้น (Line) |
จุดที่เรียงต่อกันในทิศทางต่างๆ มีหลายแบบ |
กิ่งไม้ ใบหญ้า เส้นขอบฟ้า รอยแตกของดิน |
เส้นโครงร่างของภาพ ลวดลายเส้น |
|
3. รูปร่าง (Shape) |
พื้นที่ที่ถูกล้อมรอบด้วยเส้น 2 มิติ แบนราบ |
เงาของคน ทรงกลมของดวงจันทร์ ใบไม้ |
รูปทรงเรขาคณิตในงานออกแบบ |
|
4. รูปทรง (Form) |
โครงสร้างที่มีปริมาตร 3 มิติ กว้าง ยาว หนา |
ลูกบอล ผลไม้ ภูเขา แก้วน้ำ |
งานปั้น งานประติมากรรม |
|
5. สี (Color) |
สิ่งที่เรามองเห็นจากแสง สร้างอารมณ์ |
สีของท้องฟ้า ดอกไม้ ผลไม้ |
สีในภาพวาด จิตรกรรม |
|
6. พื้นผิว (Texture) |
ลักษณะพื้นผิวที่สัมผัสได้หรือมองเห็น |
ผิวเปลือกไม้ ขนสัตว์ ผนังปูน |
การระบายสีให้ดูเหมือนผิวสัมผัส |
|
7. น้ำหนัก (Value) |
ความอ่อน-แก่ของสี หรือความเข้มของแสงเงา |
แสงเงาของวัตถุ เงาตกกระทบ |
การไล่ระดับสีจากอ่อนไปเข้ม |
|
8. บริเวณว่าง (Space) |
พื้นที่ว่างรอบๆ หรือระหว่างวัตถุ |
ช่องไฟระหว่างใบไม้ ท้องฟ้า |
ช่องว่างในภาพให้ความรู้สึกโล่ง |
3. ความสัมพันธ์ระหว่างทัศนธาตุกับสิ่งแวดล้อม
สิ่งแวดล้อมรอบตัวเราทั้งที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติและสิ่งที่มนุษย์สร้างขึ้น ล้วนประกอบด้วยทัศนธาตุเหล่านี้เสมอ:
|
สิ่งแวดล้อม |
ทัศนธาตุที่พบ |
|
ภูเขา |
รูปทรง, เส้นขอบฟ้า, น้ำหนักอ่อน-แก่, บริเวณว่าง |
|
ลำธาร |
เส้นคดโค้ง, พื้นผิวเรียบ, สีน้ำเงิน/เขียว |
|
ดอกไม้ |
สีสดใส, รูปร่างกลม/แฉก, เส้นก้าน, พื้นผิวอ่อนนุ่ม |
|
อาคาร |
เส้นตรง, รูปทรงสี่เหลี่ยม, พื้นผิวเรียบ/ขรุขระ |
|
ใบไม้ |
เส้นใบ, รูปร่างรี/แฉก, สีเขียว, พื้นผิวมัน/ด้าน |
4. ทัศนธาตุในงานทัศนศิลป์
ศิลปินนำทัศนธาตุจากธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมมาถ่ายทอดในผลงาน โดยอาจ:
-
เหมือนจริง (Realistic): วาดเลียนแบบธรรมชาติทุกประการ
-
ตัดทอน (Simplification): ลดรายละเอียดที่ซับซ้อนให้เหลือเพียงจุดเด่น
-
ดัดแปลง (Distortion): ปรับเปลี่ยนรูปทรง สี หรือขนาด ตามจินตนาการ
-
เน้น (Emphasis): เน้นทัศนธาตุใดทัศนธาตุหนึ่งเพื่อสื่ออารมณ์
5. ทำไมต้องเรียนรู้ทัศนธาตุ?
การเรียนรู้ทัศนธาตุจะช่วยให้เรา:
-
มองเห็นความงามในสิ่งรอบตัวอย่างลึกซึ้งมากขึ้น
-
เข้าใจและวิเคราะห์งานศิลปะได้ดีขึ้น
-
สามารถสร้างสรรค์งานศิลปะของตนเองได้อย่างมีหลักการ
-
พัฒนาทักษะการสังเกตและการคิดวิเคราะห์
6. สรุป
ทัศนธาตุทั้ง 8 ประการ คือ จุด เส้น สี รูปร่าง รูปทรง พื้นผิว น้ำหนัก และบริเวณว่าง เป็นองค์ประกอบพื้นฐานที่ปรากฏในทุกสิ่งที่เรามองเห็น การเข้าใจและสามารถจำแนกทัศนธาตุเหล่านี้ได้ จะช่วยให้เรามองโลกอย่างมีศิลปะและสามารถสร้างสรรค์ผลงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ