ใบความรู้ที่ 3.1

เรื่อง หลักการออกแบบเบื้องต้น
รายวิชา ศ๒๑๑๐๑ ทัศนศิลป์ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1

1. การออกแบบคืออะไร?

การออกแบบ (Design) คือ การวางแผน จัดการ และสร้างสรรค์สิ่งต่างๆ ขึ้นมา โดยคำนึงถึงความสวยงาม ความกลมกลืน และประโยชน์ใช้สอย เพื่อให้ได้ผลงานที่มีคุณค่าและตอบสนองความต้องการของผู้ใช้

การออกแบบที่ดีจะต้องอาศัย หลักการออกแบบ ซึ่งเป็นแนวทางที่ช่วยให้การจัดวางองค์ประกอบต่างๆ เกิดความสวยงามและลงตัว

2. หลักการออกแบบทั้ง 5 ประการ

หลักการ

ความหมาย

ตัวอย่าง

1. ความสมดุล (Balance)

การจัดวางองค์ประกอบให้รู้สึกเท่ากันหรือกลมกลืนกันทั้งสองด้าน แบ่งเป็น 2 แบบ:
- สมดุลแบบสมมาตร (ซ้าย-ขวาเหมือนกัน)
- สมดุลแบบไม่สมมาตร (ซ้าย-ขวาไม่เหมือนกันแต่รู้สึกน้ำหนักเท่ากัน)

ภาพผีเสื้อ (สมมาตร) ภาพดอกไม้จัดวางซ้าย 2 ดอก ขวา 1 ดอกแต่ดูสมดุล

2. ความกลมกลืน (Harmony)

การใช้สิ่งที่มีความคล้ายคลึงกันมาจัดวางร่วมกัน เช่น สีโทนเดียวกัน รูปทรงเดียวกัน ทำให้งานดูเป็นหนึ่งเดียวกัน

ภาพวาดที่ใช้สีฟ้า ม่วง น้ำเงิน โทนเย็นร่วมกัน

3. จุดเด่น (Emphasis)

การสร้างจุดสนใจให้เห็นก่อนเป็นอันดับแรก เพื่อไม่ให้งานดูราบเรียบ จุดเด่นอาจเกิดจากสีที่ตัดกัน ขนาดที่ใหญ่กว่า หรือตำแหน่งที่โดดเด่น

โปสเตอร์ที่มีตัวอักษรใหญ่สีแดงตัดกับพื้นหลังสีขาว

4. จังหวะ (Rhythm)

การจัดองค์ประกอบให้เกิดการเคลื่อนไหวหรือความต่อเนื่อง โดยการซ้ำของเส้น สี หรือรูปทรงอย่างเป็นระบบ

ลายเส้นคลื่น ลายซ้ำของกระเบื้อง ลายไทยที่ซ้ำกันเป็นระยะ

5. สัดส่วน (Proportion)

ความสัมพันธ์ของขนาดส่วนต่างๆ ภายในงาน เมื่อเทียบกับส่วนอื่นๆ และเทียบกับขนาดโดยรวม

หัวคนไม่ใหญ่เกินไปเมื่อเทียบกับตัว รูปหลักใหญ่กว่ารูปพื้นหลัง

 

 

 

 

 

 

3. ตัวอย่างความสมดุลแบบต่างๆ

ความสมดุลแบบสมมาตร (Symmetrical Balance)

  • จัดวางองค์ประกอบให้ซ้าย-ขวาเหมือนกัน หรือบน-ล่างเหมือนกัน
  • ให้ความรู้สึกเป็นทางการ เรียบร้อย มั่นคง
  • ตัวอย่าง: วัด พระพุทธรูป ภาพผีเสื้อ

ความสมดุลแบบไม่สมมาตร (Asymmetrical Balance)

  • จัดวางองค์ประกอบซ้าย-ขวาไม่เหมือนกัน แต่รู้สึกน้ำหนักเท่ากัน
  • ให้ความรู้สึกเคลื่อนไหว ทันสมัย ไม่เป็นทางการ
  • ตัวอย่าง: ภาพวาดสมัยใหม่ โปสเตอร์ดีไซน์

4. ตัวอย่างการประยุกต์ใช้หลักการออกแบบในชีวิตประจำวัน

หลักการออกแบบไม่ได้ใช้เฉพาะในงานศิลปะเท่านั้น แต่ปรากฏอยู่ในสิ่งรอบตัวเรา:

สิ่งของ/งาน

หลักการออกแบบที่ใช้

เสื้อผ้า

ความสมดุลของลวดลาย สัดส่วนของลายกับตัวเสื้อ

โปสเตอร์

จุดเด่นที่ตัวอักษร ความกลมกลืนของสี

บ้าน/อาคาร

สัดส่วนของห้อง ความสมดุลของโครงสร้าง

เว็บไซต์

การจัดวางเนื้อหาให้สมดุล จังหวะในการเลื่อนดู

โลโก้

ความสมดุล จุดเด่น สัดส่วนที่พอดี

ลวดลายไทย

ความสมดุลแบบสมมาตร จังหวะจากการซ้ำของลาย

 

5. ตัวอย่างการออกแบบที่ดี

ตัวอย่างที่ 1: ลวดลายไทย

  • ใช้หลักความสมดุลแบบสมมาตร
  • ใช้หลักจังหวะจากการซ้ำของลาย
  • ใช้หลักจุดเด่นที่ลายดอกตรงกลาง

ตัวอย่างที่ 2: โปสเตอร์ภาพยนตร์

  • ใช้หลักจุดเด่นที่ตัวละครหลัก
  • ใช้หลักความกลมกลืนของสี
  • ใช้หลักสัดส่วนระหว่างตัวละครกับฉากหลัง

ตัวอย่างที่ 3: โลโก้บริษัท

  • ใช้หลักความสมดุลแบบไม่สมมาตร
  • ใช้หลักจุดเด่นที่รูปสัญลักษณ์
  • ใช้หลักสัดส่วนระหว่างข้อความกับสัญลักษณ
แก้ไขครั้งสุดท้าย: วันอาทิตย์, 19 เมษายน 2026, 2:08PM