ใบความรู้ที่ 6.1

เรื่อง งานปั้นและงานสื่อผสม
รายวิชา ศ๒๑๑๐๑ ทัศนศิลป์ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1

1. งานปั้นคืออะไร?

งานปั้น (Sculpture) คือ งานทัศนศิลป์ประเภทประติมากรรมที่สร้างสรรค์ขึ้นจากการขึ้นรูปวัสดุ เช่น ดินเหนียว ดินน้ำมัน ปูนปลาสเตอร์ หรือโลหะ ให้มีลักษณะเป็น 3 มิติ มีปริมาตร กว้าง ยาว หนา สามารถมองได้รอบด้าน

2. ประเภทของงานปั้นตามลักษณะการมองเห็น

ประเภท

ลักษณะ

ตัวอย่าง

งานปั้นนูนต่ำ (Bas-relief)

ภาพปั้นที่ยื่นออกมาจากพื้นเล็กน้อย มองเห็นด้านเดียว

เหรียญกษาปณ์ ภาพปั้นบนผนังวัด

งานปั้นนูนสูง (High relief)

ภาพปั้นที่ยื่นออกมาจากพื้นมาก อาจเกือบเป็น 3 มิติ

ภาพปั้นหน้าบันโบสถ์

งานปั้นลอยตัว (Sculpture in the round)

งานปั้นที่สามารถมองได้รอบด้าน มีความสมบูรณ์ทุกมุม

พระพุทธรูป รูปปั้นคน สัตว์

 

3. วัสดุและอุปกรณ์ในการปั้น

3.1 วัสดุสำหรับปั้น

วัสดุ

ลักษณะ

ข้อดี

ข้อควรระวัง

ดินเหนียว

เนื้อดินอ่อนนุ่ม ขึ้นรูปง่าย

ปั้นง่าย เก็บรายละเอียดได้ดี

ต้องรักษาความชื้น แตกง่ายเมื่อแห้ง

ดินน้ำมัน

ดินสังเคราะห์ ไม่แห้ง ไม่แข็ง

ใช้ซ้ำได้ ขึ้นรูปง่าย

ไม่แข็งตัว ละลายเมื่อโดนความร้อน

กระดาษอัด/Paper clay

กระดาษผสมกาว

น้ำหนักเบา แห้งแล้วแข็ง

ต้องใช้เวลาทำให้แห้ง

ปูนปลาสเตอร์

ผงสีขาว ผสมน้ำ

แข็งแรง เก็บรายละเอียดดี

แข็งตัวเร็ว ต้องรีบปั้น

3.2 อุปกรณ์สำหรับปั้น

  • ไม้แกะสลัก (Carving tool) – สำหรับขุด ตัด ตกแต่งรายละเอียด
  • ไม้กลิ้ง (Rolling pin) – สำหรับแผ่ดินให้แบน
  • แผ่นรองปั้น – ป้องกันโต๊ะเลอะ
  • น้ำ – สำหรับผสมดินเหนียวไม่ให้แห้ง
  • กาว – สำหรับติดวัสดุสื่อผสม

 

4. เทคนิคการปั้นพื้นฐาน

เทคนิค

วิธีการ

การประยุกต์ใช้

การคลึง (Rolling)

ใช้ฝ่ามือคลึงดินให้เป็นเส้นยาวหรือก้อนกลม

ทำขา แขน ลำตัว

การบีบ (Pinching)

ใช้นิ้วหัวแม่มือและนิ้วชี้บีบดิน

ทำรูปทรงกลวง เช่น ชาม ถ้วย

การกด (Pressing)

กดดินด้วยนิ้วหรืออุปกรณ์ให้เป็นรอย

ทำลวดลาย พื้นผิว

การต่อเติม (Adding)

นำดินแต่ละส่วนมาต่อกัน ใช้นิ้วกดให้แนบ

ต่อส่วนต่างๆ ของรูปปั้น

การขุด/ตัด (Carving)

ใช้ไม้แกะสลักขุดหรือตัดดินออก

ทำตา ปาก รายละเอียด

 

5. งานสื่อผสม (Mixed Media)

งานสื่อผสม (Mixed Media) คือ การนำวัสดุหลายประเภทมาสร้างสรรค์ร่วมกันในงานชิ้นเดียว เพื่อเพิ่มมิติ ความน่าสนใจ และความคิดสร้างสรรค์

ตัวอย่างวัสดุที่ใช้ในงานสื่อผสม:

  • กระดาษ หนังสือพิมพ์
  • ไม้ กิ่งไม้ ใบไม้แห้ง
  • ด้าย เชือก ผ้า
  • ลูกปัด กระดุม
  • เศษวัสดุเหลือใช้ (ขวดพลาสติก กล่องนม)

ข้อดีของงานสื่อผสม:

  • เพิ่มพื้นผิวและรายละเอียดให้งาน
  • ใช้วัสดุเหลือใช้ให้เกิดประโยชน์
  • สร้างสรรค์ผลงานที่มีเอกลักษณ์

6. ขั้นตอนการสร้างงานปั้นและงานสื่อผสม

ขั้นตอน

กิจกรรม

1. วางแผน

เลือกรูปแบบ ศึกษาโครงสร้าง วาดภาพร่าง

2. เตรียมวัสดุ

เตรียมดิน อุปกรณ์ และวัสดุสื่อผสม

3. ขึ้นรูป

ปั้นรูปทรงหลักด้วยดิน

4. เก็บรายละเอียด

เพิ่มรายละเอียดด้วยไม้แกะสลัก

5. ตกแต่งด้วยสื่อผสม

นำวัสดุอื่นมาตกแต่งเพิ่มเติม

6. ตาก/อบ

ถ้าใช้ดินเหนียว ต้องตากให้แห้ง

7. จัดแสดง

ตั้งฐาน ติดป้าย จัดวาง

 

 

7. การจัดแสดงผลงาน

7.1 หลักการจัดแสดงที่ดี

  • ฐาน: ควรมีฐานที่มั่นคง เหมาะสมกับขนาดผลงาน
  • แสง: ควรมีแสงที่เหมาะสม ทำให้เห็นรายละเอียด
  • ระยะห่าง: จัดเรียงให้มีระยะห่างพอเหมาะ ไม่แออัด
  • ป้าย: ควรมีป้ายบอกชื่อผลงาน ชื่อผู้สร้าง

7.2 รูปแบบการจัดแสดง

  • จัดบนโต๊ะ: เหมาะกับงานขนาดเล็ก-กลาง
  • จัดบนชั้นวาง: เหมาะกับงานหลายชิ้น
  • จัดบนฐานตั้งพื้น: เหมาะกับงานขนาดใหญ่

 

8. สรุป

งานปั้นและงานสื่อผสมเป็นศิลปะที่ต้องอาศัยทั้งทักษะ ความคิดสร้างสรรค์ และความอดทน การเรียนรู้เทคนิคพื้นฐานและการจัดแสดงผลงานอย่างถูกวิธี จะช่วยให้ผู้เรียนสามารถสร้างสรรค์ผลงานที่มีคุณค่าและสื่อความหมายได้อย่างมีประสิทธิภาพ

 

 

 

แก้ไขครั้งสุดท้าย: วันอาทิตย์, 19 เมษายน 2026, 8:24PM