ใบความรู้ที่ 10.1 เรื่อง ทัศนศิลป์ในวัฒนธรรมไทยและสากล

ใบความรู้ที่ 10.1

เรื่อง ทัศนศิลป์ในวัฒนธรรมไทยและสากล
รายวิชา ศ๒๑๑๐๑ ทัศนศิลป์ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1

1. จุดประสงค์ในการสร้างสรรค์งานทัศนศิลป์

งานทัศนศิลป์ในแต่ละวัฒนธรรมมีจุดประสงค์ในการสร้างสรรค์ที่แตกต่างกัน ซึ่งได้รับอิทธิพลจากความเชื่อ วิถีชีวิต สังคม และประวัติศาสตร์

2. จุดประสงค์ของศิลปะไทย

ศิลปะไทยมีความผูกพันกับศาสนาและสถาบันพระมหากษัตริย์อย่างมาก จุดประสงค์หลักมีดังนี้:

2.1 เพื่อศาสนาและพิธีกรรม

• สร้างพระพุทธรูปเพื่อสักการะบูชา
• จิตรกรรมฝาผนังวัดเพื่อเล่าเรื่องพุทธประวัติและชาดก
• สถาปัตยกรรมวัดเพื่อเป็นที่ประกอบพิธีกรรมทางศาสนา
• ศิลปินไม่นิยมเซ็นชื่อ เพราะสร้างเพื่ออุทิศบุญ ไม่เน้นชื่อเสียงส่วนตัว

2.2 เพื่อสถาบันและความจงรักภักดี

• ศิลปะในราชสำนัก เช่น ภาพวาดพระบรมฉายาลักษณ์
• สถาปัตยกรรมพระราชวัง
• เครื่องใช้และเครื่องประดับสำหรับพระมหากษัตริย์

2.3 เพื่อความงามตามแบบแผน

• ศิลปะไทยมีแบบแผนตายตัวสืบทอดกันมา
• ลวดลายไทยมีรูปแบบที่กำหนด (กระหนก ลายประจำยาม)
• การสร้างงานต้องเป็นไปตามคติและขนบธรรมเนียม

2.4 เพื่อบันทึกเรื่องราว

• จิตรกรรมฝาผนังบันทึกเหตุการณ์สำคัญ
• ภาพวาดวิถีชีวิตในสมัยต่างๆ

3. จุดประสงค์ของศิลปะสากล

ศิลปะสากล (โดยเฉพาะศิลปะตะวันตก) มีพัฒนาการที่เปลี่ยนแปลงตามยุคสมัย จุดประสงค์หลักมีดังนี้:

3.1 เพื่อความงาม (Art for Art's Sake)

• ศิลปะเพื่อความงามล้วนๆ ไม่มีจุดประสงค์อื่น
• เกิดขึ้นในช่วงศตวรรษที่ 19
• เน้นคุณค่าทางสุนทรียะ

3.2 เพื่อบันทึกเหตุการณ์และภาพเหมือน

• ภาพเหมือนบุคคล (Portrait) เพื่อบันทึกภาพ
• ภาพเหตุการณ์สำคัญทางประวัติศาสตร์
• ภาพชีวิตประจำวัน

3.3 เพื่อแสดงออกทางอารมณ์และความคิด

• ศิลปะสมัยใหม่เน้นการแสดงออก (Expressionism)
• ศิลปะนามธรรม (Abstract Art) เน้นอารมณ์และความคิด
• ศิลปินเซ็นชื่อในผลงาน เน้นเอกลักษณ์ส่วนตัว

3.4 เพื่อวิจารณ์สังคมและการเมือง

• ศิลปะเพื่อสะท้อนปัญหาสังคม
• งานศิลปะที่มีเนื้อหาเชิงวิพากษ์

3.5 เพื่อการค้าและพาณิชย์

• งานศิลปะที่สร้างเพื่อจำหน่าย
• งานกราฟิกและงานออกแบบ

4. การเปรียบเทียบศิลปะไทยและศิลปะสากล

5. ตัวอย่างผลงานศิลปะไทยที่สำคัญ

6. ตัวอย่างผลงานศิลปะสากลที่สำคัญ

7. ศิลปะร่วมสมัยที่ผสมผสานวัฒนธรรม

ปัจจุบันศิลปินไทยหลายท่านได้ผสมผสานเอกลักษณ์ศิลปะไทยกับเทคนิคและแนวคิดสากล สร้างสรรค์เป็นงานศิลปะร่วมสมัยที่มีเอกลักษณ์เฉพาะตัว

ตัวอย่างศิลปินไทย

• ถวัลย์ ดัชนี: นำวิถีชีวิตชนบทไทยมาถ่ายทอดด้วยเทคนิคสีน้ำมัน
• จักรพันธุ์ โปษยกฤต: นำลวดลายไทยมาประยุกต์ในงานจิตรกรรมร่วมสมัย
• เฉลิมชัย โฆษิตพิพัฒน์: สร้างสรรค์จิตรกรรมไทยร่วมสมัยที่มีเอกลักษณ์

8. สรุป

ศิลปะไทยและศิลปะสากลมีความแตกต่างกันในด้านจุดประสงค์ในการสร้างสรรค์ โดยศิลปะไทยผูกพันกับศาสนาและสถาบัน ขณะที่ศิลปะสากลเน้นความงามและการแสดงออกส่วนตัว การเข้าใจความแตกต่างนี้จะช่วยให้เราวิเคราะห์และชื่นชมงานศิลปะจากวัฒนธรรมต่างๆ ได้อย่างลึกซึ้ง และสามารถนำเอกลักษณ์ของแต่ละวัฒนธรรมมาผสมผสานสร้างสรรค์ผลงานใหม่ๆ ได้