ใบความรู้ที่ 6.1

เรื่อง ความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับนาฏศิลป์
รายวิชา ศ๒๑๑๐๒ ดนตรี-นาฏศิลป์ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1

1. นาฏศิลป์คืออะไร?

นาฏศิลป์ คือ ศิลปะการแสดงที่เกี่ยวกับการร่ายรำ ฟ้อน และละคร ซึ่งเป็นการสื่อความหมายผ่านท่าทางและลีลาของร่างกาย ประกอบด้วยดนตรีและบทขับ นาฏศิลป์ไทยมีเอกลักษณ์เฉพาะตัวที่แสดงถึงความประณีต อ่อนช้อย และความเป็นไทย

2. นาฏยศัพท์พื้นฐาน

นาฏยศัพท์คือคำศัพท์ที่ใช้เรียกท่ารำต่างๆ ซึ่งเป็นพื้นฐานสำคัญในการเรียนนาฏศิลป์ไทย

ท่า

ลักษณะ

รูปแบบการปฏิบัติ

จีบ

ปลายนิ้วชี้และนิ้วกลางจรดนิ้วหัวแม่มือ นิ้วนางและนิ้วก้อยหักงอ

ท่าเตรียม ท่าเริ่มต้น ท่าประกอบ

หงาย

ฝ่ามือหงายขึ้น ปลายนิ้วชี้และนิ้วกลางจรดนิ้วหัวแม่มือ

แสดงการให้ การรับ การอัญเชิญ

คว่ำ

ฝ่ามือคว่ำลง ปลายนิ้วชี้และนิ้วกลางจรดนิ้วหัวแม่มือ

แสดงการปิด การบัง

กวัก

ฝ่ามือคว่ำลง งอข้อมือเล็กน้อย

แสดงการเรียก การเชิญ

หมุนข้อมือ

หมุนข้อมือเป็นวงกลม

แสดงการหมุน การเวียน

แทรก

ปลายนิ้วสอดกันสลับ

แสดงการสอดประสาน

ขมิบ

ปลายนิ้วจรดกันเหมือนจีบแต่ใช้นิ้วทั้งหมด

แสดงการหยิบ การจับ

ปลายนิ้ว

นิ้วทุกนิ้วเหยียดตรง

แสดงการชี้ การบ่ง

 

3. ประเภทของนาฏศิลป์ไทย

3.1 โขน

ลักษณะ

  • การแสดงที่เล่าเรื่องรามเกียรติ์
  • ผู้แสดงสวมหัวโขน แต่งกายอย่างยักษ์ ลิง เทพ
  • มีการบรรเลงและขับร้องประกอบ

องค์ประกอบ

  • ผู้แสดง: พระ ยักษ์ ลิง
  • การแต่งกาย: สวมหัวโขน แต่งกายตามบทบาท
  • ดนตรี: วงปี่พาทย์

 

 

 

 

3.2 ละคร

ประเภท

ลักษณะ

ตัวอย่าง

ละครใน

แสดงในวัง เรื่องจากรามเกียรติ์ อ่อนช้อย

ละครเรื่องอิเหนา

ละครนอก

แสดงนอกวัง เรื่องพื้นบ้าน

ละครเรื่องสังข์ทอง

ละครดึกดำบรรพ์

ละครโบราณ เรื่องจากวรรณคดี

ละครเรื่องอิเหนา

 

3.3 รำ

ประเภท

ลักษณะ

ตัวอย่าง

รำเดี่ยว

ผู้แสดงคนเดียว

รำเดี่ยวแม่บท

รำคู่

ผู้แสดง 2 คน

รำคู่ไทย

รำหมู่

ผู้แสดง 3 คนขึ้นไป

รำวง รำมาตรฐาน

 

3.4 ฟ้อน

ประเภท

ลักษณะ

ถิ่นกำเนิด

ฟ้อนเล็บ

ฟ้อนช้า อ่อนช้อย ใช้เล็บยาว

ภาคเหนือ (เชียงใหม่ ลำพูน)

ฟ้อนเทียน

ฟ้อนช้า ถือเทียน

ภาคเหนือ

ฟ้อนดาบ

ฟ้อนเร็ว แข็งแรง

ภาคเหนือ

ฟ้อนผีฟ้า

ฟ้อนเกี่ยวกับความเชื่อ

ภาคอีสาน

 

4. ปัจจัยที่มีผลต่อการเปลี่ยนแปลงของนาฏศิลป์

ปัจจัย

คำอธิบาย

ด้านสังคมและวัฒนธรรม

การเปลี่ยนแปลงวิถีชีวิต การรับวัฒนธรรมต่างชาติ

ด้านเทคโนโลยี

การบันทึกภาพและเสียง การเผยแพร่ผ่านสื่อออนไลน์

ด้านการศึกษา

การเรียนการสอนนาฏศิลป์ในระบบโรงเรียน

ด้านการอนุรักษ์

การฟื้นฟูและสืบทอดนาฏศิลป์ที่ใกล้สูญหาย

ด้านเศรษฐกิจ

การสร้างอาชีพ การท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม

 

5. การอนุรักษ์นาฏศิลป์ไทย

วิธีการอนุรักษ์

  • ศึกษาและเรียนรู้จากครูผู้เชี่ยวชาญ
  • ฝึกฝนอย่างสม่ำเสมอ
  • เผยแพร่ผ่านสื่อและนิทรรศการ
  • จัดการแสดงเพื่อสาธารณชน
  • สนับสนุนผู้ประกอบอาชีพนาฏศิลป์

บทบาทของเยาวชน

  • เรียนรู้และภาคภูมิใจในนาฏศิลป์ไทย
  • ช่วยเผยแพร่ผ่านสื่อสังคมออนไลน์
  • ร่วมกิจกรรมอนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรม
  • สืบทอดต่อรุ่นต่อไป

6. สรุป

นาฏศิลป์ไทยเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่ทรงคุณค่า มีเอกลักษณ์เฉพาะตัวทั้งในด้านท่าและการแสดง การศึกษานาฏยศัพท์และนาฏศิลป์ไทยเบื้องต้นจะช่วยให้ผู้เรียนเข้าใจพื้นฐานของการแสดงไทย เกิดความภาคภูมิใจในความเป็นไทย และร่วมกันอนุรักษ์สืบทอดให้คงอยู่ต่อไป

 

 

แก้ไขครั้งสุดท้าย: วันจันทร์, 20 เมษายน 2026, 9:38AM