ใบความรู้ที่ 6.1 เรื่อง ความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับนาฏศิลป์
ใบความรู้ที่ 6.1
เรื่อง ความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับนาฏศิลป์
รายวิชา ศ๒๑๑๐๒ ดนตรี-นาฏศิลป์ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1
1. นาฏศิลป์คืออะไร?
นาฏศิลป์ คือ ศิลปะการแสดงที่เกี่ยวกับการร่ายรำ ฟ้อน และละคร ซึ่งเป็นการสื่อความหมายผ่านท่าทางและลีลาของร่างกาย ประกอบด้วยดนตรีและบทขับ นาฏศิลป์ไทยมีเอกลักษณ์เฉพาะตัวที่แสดงถึงความประณีต อ่อนช้อย และความเป็นไทย
2. นาฏยศัพท์พื้นฐาน
นาฏยศัพท์คือคำศัพท์ที่ใช้เรียกท่ารำต่างๆ ซึ่งเป็นพื้นฐานสำคัญในการเรียนนาฏศิลป์ไทย
|
ท่า |
ลักษณะ |
รูปแบบการปฏิบัติ |
|
จีบ |
ปลายนิ้วชี้และนิ้วกลางจรดนิ้วหัวแม่มือ นิ้วนางและนิ้วก้อยหักงอ |
ท่าเตรียม ท่าเริ่มต้น ท่าประกอบ |
|
หงาย |
ฝ่ามือหงายขึ้น ปลายนิ้วชี้และนิ้วกลางจรดนิ้วหัวแม่มือ |
แสดงการให้ การรับ การอัญเชิญ |
|
คว่ำ |
ฝ่ามือคว่ำลง ปลายนิ้วชี้และนิ้วกลางจรดนิ้วหัวแม่มือ |
แสดงการปิด การบัง |
|
กวัก |
ฝ่ามือคว่ำลง งอข้อมือเล็กน้อย |
แสดงการเรียก การเชิญ |
|
หมุนข้อมือ |
หมุนข้อมือเป็นวงกลม |
แสดงการหมุน การเวียน |
|
แทรก |
ปลายนิ้วสอดกันสลับ |
แสดงการสอดประสาน |
|
ขมิบ |
ปลายนิ้วจรดกันเหมือนจีบแต่ใช้นิ้วทั้งหมด |
แสดงการหยิบ การจับ |
|
ปลายนิ้ว |
นิ้วทุกนิ้วเหยียดตรง |
แสดงการชี้ การบ่ง |
3. ประเภทของนาฏศิลป์ไทย
3.1 โขน
ลักษณะ
- การแสดงที่เล่าเรื่องรามเกียรติ์
- ผู้แสดงสวมหัวโขน แต่งกายอย่างยักษ์ ลิง เทพ
- มีการบรรเลงและขับร้องประกอบ
องค์ประกอบ
- ผู้แสดง: พระ ยักษ์ ลิง
- การแต่งกาย: สวมหัวโขน แต่งกายตามบทบาท
- ดนตรี: วงปี่พาทย์
3.2 ละคร
|
ประเภท |
ลักษณะ |
ตัวอย่าง |
|
ละครใน |
แสดงในวัง เรื่องจากรามเกียรติ์ อ่อนช้อย |
ละครเรื่องอิเหนา |
|
ละครนอก |
แสดงนอกวัง เรื่องพื้นบ้าน |
ละครเรื่องสังข์ทอง |
|
ละครดึกดำบรรพ์ |
ละครโบราณ เรื่องจากวรรณคดี |
ละครเรื่องอิเหนา |
3.3 รำ
|
ประเภท |
ลักษณะ |
ตัวอย่าง |
|
รำเดี่ยว |
ผู้แสดงคนเดียว |
รำเดี่ยวแม่บท |
|
รำคู่ |
ผู้แสดง 2 คน |
รำคู่ไทย |
|
รำหมู่ |
ผู้แสดง 3 คนขึ้นไป |
รำวง รำมาตรฐาน |
3.4 ฟ้อน
|
ประเภท |
ลักษณะ |
ถิ่นกำเนิด |
|
ฟ้อนเล็บ |
ฟ้อนช้า อ่อนช้อย ใช้เล็บยาว |
ภาคเหนือ (เชียงใหม่ ลำพูน) |
|
ฟ้อนเทียน |
ฟ้อนช้า ถือเทียน |
ภาคเหนือ |
|
ฟ้อนดาบ |
ฟ้อนเร็ว แข็งแรง |
ภาคเหนือ |
|
ฟ้อนผีฟ้า |
ฟ้อนเกี่ยวกับความเชื่อ |
ภาคอีสาน |
4. ปัจจัยที่มีผลต่อการเปลี่ยนแปลงของนาฏศิลป์
|
ปัจจัย |
คำอธิบาย |
|
ด้านสังคมและวัฒนธรรม |
การเปลี่ยนแปลงวิถีชีวิต การรับวัฒนธรรมต่างชาติ |
|
ด้านเทคโนโลยี |
การบันทึกภาพและเสียง การเผยแพร่ผ่านสื่อออนไลน์ |
|
ด้านการศึกษา |
การเรียนการสอนนาฏศิลป์ในระบบโรงเรียน |
|
ด้านการอนุรักษ์ |
การฟื้นฟูและสืบทอดนาฏศิลป์ที่ใกล้สูญหาย |
|
ด้านเศรษฐกิจ |
การสร้างอาชีพ การท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม |
5. การอนุรักษ์นาฏศิลป์ไทย
วิธีการอนุรักษ์
- ศึกษาและเรียนรู้จากครูผู้เชี่ยวชาญ
- ฝึกฝนอย่างสม่ำเสมอ
- เผยแพร่ผ่านสื่อและนิทรรศการ
- จัดการแสดงเพื่อสาธารณชน
- สนับสนุนผู้ประกอบอาชีพนาฏศิลป์
บทบาทของเยาวชน
- เรียนรู้และภาคภูมิใจในนาฏศิลป์ไทย
- ช่วยเผยแพร่ผ่านสื่อสังคมออนไลน์
- ร่วมกิจกรรมอนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรม
- สืบทอดต่อรุ่นต่อไป
6. สรุป
นาฏศิลป์ไทยเป็นมรดกทางวัฒนธรรมที่ทรงคุณค่า มีเอกลักษณ์เฉพาะตัวทั้งในด้านท่าและการแสดง การศึกษานาฏยศัพท์และนาฏศิลป์ไทยเบื้องต้นจะช่วยให้ผู้เรียนเข้าใจพื้นฐานของการแสดงไทย เกิดความภาคภูมิใจในความเป็นไทย และร่วมกันอนุรักษ์สืบทอดให้คงอยู่ต่อไป