ใบความรู้ที่ 7.1

เรื่อง ทักษะพื้นฐานและการฝึกหัดการแสดงนาฏศิลป์
รายวิชา ศ๒๑๑๐๒ ดนตรี-นาฏศิลป์ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1

1. ท่าทางพื้นฐานในการแสดงนาฏศิลป์ไทย

1.1 การยืน

ลักษณะที่ถูกต้อง

  • ยืนตัวตรง หลังตรง ศีรษะตั้ง
  • เท้าชิดกัน วางน้ำหนักบนเท้าทั้งสองข้าง
  • แขนแนบลำตัวหรืออยู่ในท่าเตรียม
  • สายตาตรง ไม่ก้ม ไม่เงย

ข้อควรระวัง

  • ไม่ยืนเอียงตัว
  • ไม่เกร็งมากเกินไป
  • ไม่ก้มหรือเงยศีรษะ

1.2 การเดิน

ลักษณะที่ถูกต้อง

  • ยกเท้าสูงพอประมาณ
  • ก้าวเท้าตามจังหวะดนตรี
  • ปลายเท้าชี้ลงพื้น
  • วางเท้าเบาๆ ไม่ดัง

ข้อควรระวัง

  • เดินไม่หกขา (เข่าแยก)
  • ไม่เดินสับเท้า
  • ไม่เดินเร็วเกินจังหวะ

1.3 การนั่ง

ท่านั่ง

ลักษณะ

การใช้

นั่งพับเพียบ

นั่งราบกับพื้น ขาพับแนบชิดลำตัว เท้าข้างหนึ่งซ้อนทับอีกข้าง หลังตรง

ท่านั่งทั่วไปในการแสดง

นั่งขัดสมาธิ

นั่งราบกับพื้น ขัดขาทั้งสองข้าง ฝ่าเท้าหงายขึ้น หลังตรง

ท่าแสดงบุคคลสำคัญ

นั่งเข่า

นั่งคุกเข่า หลังตรง ปลายเท้าชี้ลง

ท่าแสดงการเคารพ

 

 

 

 

1.4 การนอน

ท่านอน

ลักษณะ

การใช้

นอนหงาย

นอนราบกับพื้น หน้าและแขนอยู่ในท่าที่กำหนด

แสดงการหลับ การสิ้นใจ

นอนตะแคง

นอนตะแคงตัว ศีรษะหนุนแขน

แสดงการพักผ่อน

 

2. นาฏยศัพท์เบื้องต้น

นาฏยศัพท์คือคำศัพท์ที่ใช้เรียกท่ารำต่างๆ ซึ่งเป็นพื้นฐานสำคัญในการเรียนนาฏศิลป์ไทย

ท่า

ลักษณะ

การนำไปใช้

จีบ

ปลายนิ้วชี้และนิ้วกลางจรดนิ้วหัวแม่มือ นิ้วนางและนิ้วก้อยหักงอ

ท่าเตรียม ท่าเริ่มต้น

หงาย

ฝ่ามือหงายขึ้น ปลายนิ้วชี้และนิ้วกลางจรดนิ้วหัวแม่มือ

แสดงการให้ การรับ การอัญเชิญ

คว่ำ

ฝ่ามือคว่ำลง ปลายนิ้วชี้และนิ้วกลางจรดนิ้วหัวแม่มือ

แสดงการปิด การบัง

กวัก

ฝ่ามือคว่ำลง งอข้อมือเล็กน้อย

แสดงการเรียก การเชิญ

หมุนข้อมือ

หมุนข้อมือเป็นวงกลม

แสดงการหมุน การเวียน

แทรก

ปลายนิ้วสอดกันสลับ

แสดงการสอดประสาน

ขมิบ

ปลายนิ้วจรดกันเหมือนจีบแต่ใช้นิ้วทั้งหมด

แสดงการหยิบ การจับ

ปลายนิ้ว

นิ้วทุกนิ้วเหยียดตรง

แสดงการชี้ การบ่ง


3. การเคลื่อนไหวตามจังหวะดนตรี


3.1 การฟังจังหวะ

  • จังหวะเร็ว การเคลื่อนไหวเร็ว กระฉับกระเฉง
  • จังหวะช้า การเคลื่อนไหวช้า อ่อนช้อย
  • จังหวะหนัก-เบา การเน้นท่าให้สอดคล้อง

3.2 การเคลื่อนไหวส่วนต่างๆ ของร่างกาย

ส่วนที่เคลื่อนไหว

ลักษณะ

ศีรษะ

เอียงซ้าย-ขวา ก้ม-เงย ตามจังหวะ

แขน

ยก ตั้งวง ไขว้ ตามนาฏยศัพท์

มือ

จีบ หงาย คว่ำ แทรก ขมิบ

ขา

ก้าว ย่อ เหยียด ตามจังหวะ

 

 

 

4. การฝึกหัดท่ารำชุดสั้น

4.1 ขั้นตอนการฝึก

1.      ศึกษาท่า: ดูครูสาธิตหรือวิดีโอตัวอย่าง

2.      ฝึกทีละท่า: ฝึกให้แม่นก่อนเชื่อมต่อ

3.      ฝึกเชื่อมต่อ: เชื่อมท่ารำเป็นชุด

4.      ฝึกกับเพลง: ใส่เพลงเพื่อรักษาจังหวะ

5.      ฝึกซ้ำ: ฝึกซ้ำหลายๆ ครั้งจนคล่อง

4.2 ข้อควรปฏิบัติ

  • ฝึกอย่างสม่ำเสมอ
  • ฝึกหน้ากระจกเพื่อสังเกตท่าทาง
  • ฟังจังหวะเพลงให้แม่น
  • ไม่รีบร้อน ฝึกทีละขั้นตอน

5. การแสดงนาฏศิลป์ไทยเบื้องต้น

5.1 องค์ประกอบของการแสดง

องค์ประกอบ

คำอธิบาย

ผู้แสดง

มีความพร้อมทั้งร่างกายและจิตใจ

ท่ารำ

ถูกต้องตามแบบแผน

จังหวะ

สอดคล้องกับดนตรี

สีหน้าและแววตา

แสดงอารมณ์ตามบทบาท

เครื่องแต่งกาย

เหมาะสมกับการแสดง

 

5.2 การทำงานเป็นกลุ่ม

  • วางแผนร่วมกัน
  • ฝึกซ้อมพร้อมกัน
  • ช่วยเหลือซึ่งกันและกัน
  • รับฟังความคิดเห็นของสมาชิก

6. สรุป

ทักษะพื้นฐานในการแสดงนาฏศิลป์ไทยประกอบด้วยการฝึกท่าทางร่างกาย การเคลื่อนไหวตามจังหวะ และนาฏยศัพท์เบื้องต้น การฝึกหัดอย่างสม่ำเสมอและการทำงานเป็นกลุ่มจะช่วยให้ผู้เรียนสามารถแสดงนาฏศิลป์ไทยได้อย่างถูกต้องและสวยงาม เกิดความมั่นใจในการแสดงออก และสามารถนำไปประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวัน

แก้ไขครั้งสุดท้าย: วันจันทร์, 20 เมษายน 2026, 9:43AM