ใบความรู้ที่ 7.1 เรื่อง ทักษะพื้นฐานและการฝึกหัดการแสดงนาฏศิลป์
ใบความรู้ที่ 7.1
เรื่อง ทักษะพื้นฐานและการฝึกหัดการแสดงนาฏศิลป์
รายวิชา ศ๒๑๑๐๒ ดนตรี-นาฏศิลป์ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 1
1. ท่าทางพื้นฐานในการแสดงนาฏศิลป์ไทย
1.1 การยืน
ลักษณะที่ถูกต้อง
- ยืนตัวตรง หลังตรง ศีรษะตั้ง
- เท้าชิดกัน วางน้ำหนักบนเท้าทั้งสองข้าง
- แขนแนบลำตัวหรืออยู่ในท่าเตรียม
- สายตาตรง ไม่ก้ม ไม่เงย
ข้อควรระวัง
- ไม่ยืนเอียงตัว
- ไม่เกร็งมากเกินไป
- ไม่ก้มหรือเงยศีรษะ
1.2 การเดิน
ลักษณะที่ถูกต้อง
- ยกเท้าสูงพอประมาณ
- ก้าวเท้าตามจังหวะดนตรี
- ปลายเท้าชี้ลงพื้น
- วางเท้าเบาๆ ไม่ดัง
ข้อควรระวัง
- เดินไม่หกขา (เข่าแยก)
- ไม่เดินสับเท้า
- ไม่เดินเร็วเกินจังหวะ
1.3 การนั่ง
|
ท่านั่ง |
ลักษณะ |
การใช้ |
|
นั่งพับเพียบ |
นั่งราบกับพื้น ขาพับแนบชิดลำตัว เท้าข้างหนึ่งซ้อนทับอีกข้าง หลังตรง |
ท่านั่งทั่วไปในการแสดง |
|
นั่งขัดสมาธิ |
นั่งราบกับพื้น ขัดขาทั้งสองข้าง ฝ่าเท้าหงายขึ้น หลังตรง |
ท่าแสดงบุคคลสำคัญ |
|
นั่งเข่า |
นั่งคุกเข่า หลังตรง ปลายเท้าชี้ลง |
ท่าแสดงการเคารพ |
1.4 การนอน
|
ท่านอน |
ลักษณะ |
การใช้ |
|
นอนหงาย |
นอนราบกับพื้น หน้าและแขนอยู่ในท่าที่กำหนด |
แสดงการหลับ การสิ้นใจ |
|
นอนตะแคง |
นอนตะแคงตัว ศีรษะหนุนแขน |
แสดงการพักผ่อน |
2. นาฏยศัพท์เบื้องต้น
นาฏยศัพท์คือคำศัพท์ที่ใช้เรียกท่ารำต่างๆ ซึ่งเป็นพื้นฐานสำคัญในการเรียนนาฏศิลป์ไทย
|
ท่า |
ลักษณะ |
การนำไปใช้ |
|
จีบ |
ปลายนิ้วชี้และนิ้วกลางจรดนิ้วหัวแม่มือ นิ้วนางและนิ้วก้อยหักงอ |
ท่าเตรียม ท่าเริ่มต้น |
|
หงาย |
ฝ่ามือหงายขึ้น ปลายนิ้วชี้และนิ้วกลางจรดนิ้วหัวแม่มือ |
แสดงการให้ การรับ การอัญเชิญ |
|
คว่ำ |
ฝ่ามือคว่ำลง ปลายนิ้วชี้และนิ้วกลางจรดนิ้วหัวแม่มือ |
แสดงการปิด การบัง |
|
กวัก |
ฝ่ามือคว่ำลง งอข้อมือเล็กน้อย |
แสดงการเรียก การเชิญ |
|
หมุนข้อมือ |
หมุนข้อมือเป็นวงกลม |
แสดงการหมุน การเวียน |
|
แทรก |
ปลายนิ้วสอดกันสลับ |
แสดงการสอดประสาน |
|
ขมิบ |
ปลายนิ้วจรดกันเหมือนจีบแต่ใช้นิ้วทั้งหมด |
แสดงการหยิบ การจับ |
|
ปลายนิ้ว |
นิ้วทุกนิ้วเหยียดตรง |
แสดงการชี้ การบ่ง |
3. การเคลื่อนไหวตามจังหวะดนตรี
3.1 การฟังจังหวะ
- จังหวะเร็ว → การเคลื่อนไหวเร็ว กระฉับกระเฉง
- จังหวะช้า → การเคลื่อนไหวช้า อ่อนช้อย
- จังหวะหนัก-เบา → การเน้นท่าให้สอดคล้อง
3.2 การเคลื่อนไหวส่วนต่างๆ ของร่างกาย
|
ส่วนที่เคลื่อนไหว |
ลักษณะ |
|
ศีรษะ |
เอียงซ้าย-ขวา ก้ม-เงย ตามจังหวะ |
|
แขน |
ยก ตั้งวง ไขว้ ตามนาฏยศัพท์ |
|
มือ |
จีบ หงาย คว่ำ แทรก ขมิบ |
|
ขา |
ก้าว ย่อ เหยียด ตามจังหวะ |
4. การฝึกหัดท่ารำชุดสั้น
4.1 ขั้นตอนการฝึก
1. ศึกษาท่า: ดูครูสาธิตหรือวิดีโอตัวอย่าง
2. ฝึกทีละท่า: ฝึกให้แม่นก่อนเชื่อมต่อ
3. ฝึกเชื่อมต่อ: เชื่อมท่ารำเป็นชุด
4. ฝึกกับเพลง: ใส่เพลงเพื่อรักษาจังหวะ
5. ฝึกซ้ำ: ฝึกซ้ำหลายๆ ครั้งจนคล่อง
4.2 ข้อควรปฏิบัติ
- ฝึกอย่างสม่ำเสมอ
- ฝึกหน้ากระจกเพื่อสังเกตท่าทาง
- ฟังจังหวะเพลงให้แม่น
- ไม่รีบร้อน ฝึกทีละขั้นตอน
5. การแสดงนาฏศิลป์ไทยเบื้องต้น
5.1 องค์ประกอบของการแสดง
|
องค์ประกอบ |
คำอธิบาย |
|
ผู้แสดง |
มีความพร้อมทั้งร่างกายและจิตใจ |
|
ท่ารำ |
ถูกต้องตามแบบแผน |
|
จังหวะ |
สอดคล้องกับดนตรี |
|
สีหน้าและแววตา |
แสดงอารมณ์ตามบทบาท |
|
เครื่องแต่งกาย |
เหมาะสมกับการแสดง |
5.2 การทำงานเป็นกลุ่ม
- วางแผนร่วมกัน
- ฝึกซ้อมพร้อมกัน
- ช่วยเหลือซึ่งกันและกัน
- รับฟังความคิดเห็นของสมาชิก
6. สรุป
ทักษะพื้นฐานในการแสดงนาฏศิลป์ไทยประกอบด้วยการฝึกท่าทางร่างกาย การเคลื่อนไหวตามจังหวะ และนาฏยศัพท์เบื้องต้น การฝึกหัดอย่างสม่ำเสมอและการทำงานเป็นกลุ่มจะช่วยให้ผู้เรียนสามารถแสดงนาฏศิลป์ไทยได้อย่างถูกต้องและสวยงาม เกิดความมั่นใจในการแสดงออก และสามารถนำไปประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวัน