ใบความรู้ที่ 7.1 เรื่อง นาฏยศัพท์และแม่บทนาฏศิลป์ไทย
ใบความรู้ที่ 7.1
เรื่อง นาฏยศัพท์และแม่บทนาฏศิลป์ไทย
รายวิชา ศ๒๒๑๐๒ ดนตรี-นาฏศิลป์ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2
1. นาฏยศัพท์คืออะไร?
นาฏยศัพท์ คือ คำศัพท์ที่ใช้เรียกท่ารำต่างๆ ในนาฏศิลป์ไทย ซึ่งเป็นพื้นฐานสำคัญในการเรียนและการแสดงนาฏศิลป์ การเข้าใจนาฏยศัพท์จะช่วยให้ผู้เรียนสามารถสื่อสารและเรียนรู้ท่ารำได้อย่างถูกต้อง
2. นาฏยศัพท์พื้นฐาน
|
ท่า |
ลักษณะท่า |
การประยุกต์ใช้ |
|
จีบ |
ปลายนิ้วชี้และนิ้วกลางจรดนิ้วหัวแม่มือ นิ้วนางและนิ้วก้อยหักงอ |
ท่าเตรียม ท่าเริ่มต้น |
|
หงาย |
ฝ่ามือหงายขึ้น ปลายนิ้วชี้และนิ้วกลางจรดนิ้วหัวแม่มือ |
แสดงการให้ การรับ การอัญเชิญ |
|
คว่ำ |
ฝ่ามือคว่ำลง ปลายนิ้วชี้และนิ้วกลางจรดนิ้วหัวแม่มือ |
แสดงการปิด การบัง |
|
กวัก |
ฝ่ามือคว่ำลง งอข้อมือเล็กน้อย |
แสดงการเรียก การเชิญ |
|
หมุนข้อมือ |
หมุนข้อมือเป็นวงกลม |
แสดงการหมุน การเวียน |
|
แทรก |
ปลายนิ้วสอดกันสลับ |
แสดงการสอดประสาน |
|
ขมิบ |
ปลายนิ้วจรดกันเหมือนจีบแต่ใช้นิ้วทั้งหมด |
แสดงการหยิบ การจับ |
|
ปลายนิ้ว |
นิ้วทุกนิ้วเหยียดตรง |
แสดงการชี้ การบ่ง |
|
ฉาก |
แขนทั้งสองข้างกางออกด้านข้าง ปลายนิ้วเหยียดตรง |
แสดงการเปิด การแสดงพื้นที่ |
3. ท่าทางประกอบอื่นๆ
|
ท่า |
ลักษณะ |
การใช้ |
|
ยืน |
ยืนตัวตรง หลังตรง ศีรษะตั้ง |
ท่าตั้งต้น |
|
เดิน |
ยกเท้าสูงพอประมาณ ปลายเท้าชี้ลง |
การเคลื่อนที่ |
|
นั่งพับเพียบ |
นั่งราบกับพื้น ขาพับแนบชิดลำตัว |
ท่านั่งทั่วไป |
|
นั่งขัดสมาธิ |
นั่งขัดขาทั้งสองข้าง ฝ่าเท้าหงายขึ้น |
ท่าแสดงบุคคลสำคัญ |
4. แม่บทนาฏศิลป์ไทย
แม่บท คือ แบบแผนหรือท่าพื้นฐานที่ใช้ในการฝึกหัดนาฏศิลป์ไทย ซึ่งผู้เรียนต้องฝึกให้ชำนาญก่อนจึงจะสามารถนำไปใช้ในการแสดงรำชุดต่างๆ ได้
รำแม่บท ประกอบด้วยท่าพื้นฐานเรียงลำดับเป็นชุด ดังนี้
|
ลำดับ |
ท่ารำ |
ลักษณะ |
|
1 |
จีบ |
ท่าเตรียม |
|
2 |
หงาย |
ท่าเริ่มต้น |
|
3 |
กวัก |
ท่าเรียก |
|
4 |
หมุนข้อมือ |
ท่าหมุน |
|
5 |
แทรก |
ท่าสอดประสาน |
|
6 |
ขมิบ |
ท่าหยิบ |
|
7 |
ปลายนิ้ว |
ท่าชี้ |
|
8 |
ฉาก |
ท่าเปิด |
5. ความสำคัญของแม่บทนาฏศิลป์
- เป็นพื้นฐานสำหรับการรำชุดต่างๆ
- สร้างความเข้าใจในนาฏยศัพท์
- ฝึกท่าทางให้ถูกต้องตามแบบแผน
- พัฒนาทักษะการเคลื่อนไหวและการทรงตัว
- เป็นแบบแผนที่สืบทอดกันมา
6. การวิเคราะห์และวิจารณ์การแสดงนาฏศิลป์ไทยมาตรฐาน
องค์ประกอบที่ใช้ในการวิเคราะห์
|
องค์ประกอบ |
รายละเอียดที่พิจารณา |
|
การรำ |
ความถูกต้องของท่า ความอ่อนช้อย การเชื่อมต่อท่า |
|
จังหวะ |
การเคลื่อนไหวสอดคล้องกับดนตรี |
|
เครื่องแต่งกาย |
ความเหมาะสม ความงาม |
|
การแสดงออก |
สีหน้า แววตา อารมณ์ |
|
ดนตรี |
จังหวะ ความไพเราะ |
หลักการวิจารณ์อย่างสร้างสรรค์
- ใช้เกณฑ์ที่ชัดเจน ไม่ใช้อารมณ์ส่วนตัว
- ชมในส่วนที่ดีก่อน
- วิจารณ์ส่วนที่ควรปรับปรุงพร้อมเหตุผล
- เสนอแนะแนวทางแก้ไข
- ใช้ภาษาสุภาพ
7. สรุป
นาฏศิลป์ไทยมาตรฐานมีนาฏยศัพท์และแม่บทที่เป็นแบบแผนในการฝึกหัด การเรียนรู้ท่าพื้นฐานอย่างถูกต้องจะช่วยให้ผู้เรียนสามารถแสดงนาฏศิลป์ไทยได้อย่างสวยงามและถูกต้องตามแบบแผน และสามารถวิเคราะห์วิจารณ์การแสดงได้อย่างมีหลักการ