ใบความรู้ที่ 8.1

เรื่อง นาฏศิลป์พื้นเมืองของไทย
รายวิชา ศ๒๒๑๐๒ ดนตรี-นาฏศิลป์ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 2

1. นาฏศิลป์พื้นเมืองคืออะไร?

นาฏศิลป์พื้นเมือง (Folk Dance) คือ การแสดงรำและฟ้อนที่มีต้นกำเนิดในท้องถิ่นต่างๆ ของไทย สะท้อนวิถีชีวิต ความเชื่อ และวัฒนธรรมของคนในแต่ละภูมิภาค มีเอกลักษณ์เฉพาะตัวแตกต่างกันไปตามปัจจัยทางภูมิศาสตร์ ประวัติศาสตร์ และสังคม

2. นาฏศิลป์พื้นเมืองภาคเหนือ (ล้านนา)

การแสดง

ลักษณะ

เครื่องแต่งกาย

ดนตรี

ฟ้อนเล็บ

รำช้า อ่อนช้อย ใช้นิ้วสวมเล็บยาว

สาวเหนือ ชุดพื้นเมือง สีสันสดใส

วงดนตรีพื้นเมือง (สะล้อ ซึง ปี่)

ฟ้อนเทียน

รำช้า ถือเทียน แสดงในงานบุญ

ชุดพื้นเมือง ถือเทียน

วงดนตรีพื้นเมือง

ฟ้อนดาบ

รำเร็ว แข็งแรง ใช้อุปกรณ์ดาบ

ชุดนักรบ

กลอง ฉาบ

ฟ้อนสาวไหม

แสดงการทอผ้า เก็บไหม

ชุดชาวบ้าน

เพลงพื้นเมือง

เอกลักษณ์: อ่อนช้อย นุ่มนวล มีลีลาช้า สะท้อนความงามของหญิงสาวล้านนา

 3. นาฏศิลป์พื้นเมืองภาคตะวันออกเฉียงเหนือ (อีสาน)

การแสดง

ลักษณะ

เครื่องแต่งกาย

ดนตรี

ฟ้อนผีฟ้า

รำเร็ว ตีตัว เชื่อมโยงความเชื่อ

ชุดสีสดใส มีผ้าคลุม

กลอง ฉิ่ง

ฟ้อนแคน

รำคู่ชาย-หญิง ใช้แคนประกอบ

ชุดพื้นเมือง

แคน

เซิ้ง

รำสนุกสนาน มีจังหวะเร็ว

ชุดชาวนา สาวอีสาน

โหวด โปงลาง

สาวครวญ

รำช้า แสดงความเศร้า

ชุดพื้นเมือง

เพลงเศร้า

เอกลักษณ์: มีลีลาเร็ว สนุกสนาน หรือแสดงความเชื่อทางจิตวิญญาณ ใช้แคนและโปงลางเป็นเครื่องดนตรีหลัก

4. นาฏศิลป์พื้นเมืองภาคกลาง

การแสดง

ลักษณะ

เครื่องแต่งกาย

ดนตรี

รำวงมาตรฐาน

รำเป็นวง รื่นเริง มีท่ามาตรฐาน

ชุดไทยประยุกต์

วงดนตรีไทย

รำโทน

รำประกอบจังหวะโทน ร่าเริง

ชุดชาวบ้าน

โทน รำมะนา

รำตะลุ่ม

รำเร็วสนุกสนาน

ชุดไทย

วงปี่พาทย์

รำกลองยาว

รำประกอบกลองยาว

ชุดชาวบ้าน

กลองยาว

เอกลักษณ์: รื่นเริง สนุกสนาน มีท่ามาตรฐานที่กำหนดขึ้นในสมัยรัชกาลที่ 6

5. นาฏศิลป์พื้นเมืองภาคใต้

เอกลักษณ์: มีท่าเฉพาะที่แข็งแรง มีพิธีกรรมแทรก เครื่องแต่งกายสีสันสดใส สะท้อนความเชื่อและวิถีชีวิตชาวใต้

การแสดง

ลักษณะ

เครื่องแต่งกาย

ดนตรี

รำโนรา

รำประกอบพิธีกรรม มีท่าเฉพาะ ๑๒ ท่า

ชุดโนรา สีสันสดใส มีปีก

โนรา (ปี่ กลอง)

รำตาหยิก

รำสนุกสนาน เน้นลีลาตลก

ชุดชาวใต้

กลอง

ลิเกป่า

การแสดงผสมการรำและบทตลก

ชุดหลากสี

กลอง ฉาบ

รำโทนใต้

รำประกอบโทน

ชุดพื้นเมือง

โทน กลอง

 6. ปัจจัยที่มีผลต่อรูปแบบนาฏศิลป์พื้นเมือง

ปัจจัย

คำอธิบาย

ความเชื่อ

การแสดงที่เกี่ยวกับพิธีกรรม (ฟ้อนผีฟ้า, รำโนรา)

วิถีชีวิต

การแสดงที่สะท้อนอาชีพ (ฟ้อนสาวไหม, เซิ้ง)

ภูมิประเทศ

ภาคเหนือมีท่าช้า เหมาะกับอากาศเย็น; ภาคอีสานมีท่าเร็ว

เครื่องดนตรีท้องถิ่น

แคน (อีสาน) สะล้อ ซึง (เหนือ) โทน (กลาง) โนรา (ใต้)

 7. การเปรียบเทียบนาฏศิลป์พื้นเมือง

ภาค

ลีลา

เครื่องแต่งกาย

ดนตรี

ความเชื่อ/วิถีชีวิต

เหนือ

ช้า อ่อนช้อย

ชุดสาวเหนือ สีสด

สะล้อ ซึง ปี่

ความงามของผู้หญิง

อีสาน

เร็ว สนุกสนาน

ผ้าซิ่น หมวก

แคน โปงลาง

ความเชื่อ ความเป็นอยู่

กลาง

รื่นเริง เป็นแบบแผน

ชุดไทยประยุกต์

วงดนตรีไทย

ความบันเทิง

ใต้

แข็งแรง พิธีกรรม

ชุดโนรา สีสด

โนรา กลอง

ความเชื่อทางพุทธ/ผี

 8. สรุป

นาฏศิลป์พื้นเมืองของไทยมีเอกลักษณ์เฉพาะแต่ละภาค เกิดจากความเชื่อ วิถีชีวิต และภูมิปัญญาท้องถิ่น การศึกษาเปรียบเทียบจะช่วยให้ผู้เรียนเข้าใจความหลากหลายทางวัฒนธรรมและเกิดความภาคภูมิใจในศิลปะพื้นเมืองของไทย

Last modified: Wednesday, 22 April 2026, 9:42 AM