ใบความรู้ที่ 1.1

เรื่อง วิวัฒนาการนาฏศิลป์และการละครไทย
รายวิชา ศ๓๒๑๐๓ นาฏศิลป์ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5

1. นาฏศิลป์ไทยคืออะไร?

นาฏศิลป์ไทย คือ ศิลปะการแสดงที่เกี่ยวกับการร่ายรำ ฟ้อน และละคร ซึ่งเป็นการสื่อความหมายผ่านท่าทางและลีลาของร่างกาย ประกอบด้วยดนตรี บทขับ และเครื่องแต่งกาย มีวิวัฒนาการมาอย่างยาวนานตั้งแต่สมัยสุโขทัย

2. วิวัฒนาการนาฏศิลป์และการละครไทย

2.1 สมัยสุโขทัย (พ.ศ. 1781-1981)

ลักษณะ

รายละเอียด

การแสดง

ระบำ รำ ฟ้อน ในพิธีกรรมทางศาสนาและความเชื่อ

ลักษณะเด่น

เรียบง่าย ผูกพันกับวิถีชีวิต

หลักฐาน

ศิลาจารึก กล่าวถึงการเล่นดนตรีและการรำ

แนวคิด

เพื่อบูชาสิ่งศักดิ์สิทธิ์ พิธีกรรม

2.2 สมัยอยุธยา (พ.ศ. 1893-2310)

ลักษณะ

รายละเอียด

การแสดง

ละครใน (ราชสำนัก) และละครนอก (ประชาชน)

ลักษณะเด่น

ละครในอ่อนช้อย ประณีต ละครนอกเรียบง่าย

เรื่องที่นิยม

รามเกียรติ์ อิเหนา สังข์ทอง

แนวคิด

สนับสนุนพระพุทธศาสนา แสดงพระราชอำนาจ

2.3 สมัยธนบุรี (พ.ศ. 2310-2325)

ลักษณะ

รายละเอียด

การแสดง

ฟื้นฟูละครที่สูญหายจากสงคราม

ลักษณะเด่น

นำแบบแผนอยุธยากลับมาใช้ เร่งฟื้นฟู

แนวคิด

ฟื้นฟูความมั่นคงทางจิตใจหลังเสียกรุง

2.4 สมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น (พ.ศ. 2325-2394)

ลักษณะ

รายละเอียด

การแสดง

ละครในเฟื่องฟูมาก มีการแต่งบทละครใหม่

ลักษณะเด่น

ประณีต อลังการ สมบูรณ์แบบ

เรื่องที่นิยม

รามเกียรติ์ อิเหนา อุณรุทธ์

แนวคิด

ส่งเสริมศิลปวัฒนธรรม สร้างความรุ่งเรือง

 2.5 สมัยรัตนโกสินทร์ตอนกลางถึงปัจจุบัน

ลักษณะ

รายละเอียด

การแสดง

ละครพันทาง ละครดึกดำบรรพ์ ละครร่วมสมัย ละครเวที

ลักษณะเด่น

ผสมผสานอิทธิพลตะวันตก มีเทคนิคการแสดงใหม่

แนวคิด

สร้างสรรค์รูปแบบใหม่ อนุรักษ์และพัฒนา

 3. องค์ประกอบของนาฏศิลป์และการละคร

องค์ประกอบ

คำอธิบาย

ความสำคัญ

การรำ (Movement)

ท่าทาง นาฏยศัพท์ การเคลื่อนไหว

สื่อความหมาย แสดงอารมณ์

ดนตรี (Music)

วงปี่พาทย์ จังหวะ ทำนอง

สร้างอารมณ์ ควบคุมจังหวะ

บท (Script)

เนื้อเรื่อง บทสนทนา บทขับร้อง

กำหนดเรื่องราวและบทบาท

เครื่องแต่งกาย (Costume)

ชุดตามบทบาท ยุคสมัย

บ่งบอกตัวละคร เพิ่มความสมจริง

ฉาก (Set)

พื้นที่และอุปกรณ์ประกอบ

สร้างสถานที่และบรรยากาศ

แสง/เสียง (Light/Sound)

แสงสี เสียงประกอบ

เน้นอารมณ์ สร้างมิติ

 4. บทบาทของนาฏศิลป์และการละครต่อสังคมไทย

บทบาท

คำอธิบาย

ด้านพิธีกรรม

ใช้ในงานบุญ งานกฐิน พิธีกรรมทางศาสนา

ด้านความบันเทิง

ให้ความสุข ความเพลิดเพลินแก่ผู้ชม

ด้านการศึกษา

สอนคุณธรรม จริยธรรม ผ่านเรื่องราว

ด้านวัฒนธรรม

สืบทอดและอนุรักษ์มรดกทางศิลปะ

ด้านเศรษฐกิจ

สร้างรายได้ให้กับผู้ประกอบอาชีพ

ด้านการทูต

แสดงทางวัฒนธรรมสร้างสัมพันธ์ระหว่างประเทศ

 

 

 

 

 

 

 

 

Last modified: Thursday, 23 April 2026, 6:28 PM