ใบความรู้ที่ 1.1 เรื่อง วิวัฒนาการนาฏศิลป์และการละครไทย
ใบความรู้ที่ 1.1
เรื่อง วิวัฒนาการนาฏศิลป์และการละครไทย
รายวิชา ศ๓๒๑๐๓ นาฏศิลป์ ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5
1. นาฏศิลป์ไทยคืออะไร?
นาฏศิลป์ไทย คือ ศิลปะการแสดงที่เกี่ยวกับการร่ายรำ ฟ้อน และละคร ซึ่งเป็นการสื่อความหมายผ่านท่าทางและลีลาของร่างกาย ประกอบด้วยดนตรี บทขับ และเครื่องแต่งกาย มีวิวัฒนาการมาอย่างยาวนานตั้งแต่สมัยสุโขทัย
2. วิวัฒนาการนาฏศิลป์และการละครไทย
2.1 สมัยสุโขทัย (พ.ศ. 1781-1981)
|
ลักษณะ |
รายละเอียด |
|
การแสดง |
ระบำ รำ ฟ้อน ในพิธีกรรมทางศาสนาและความเชื่อ |
|
ลักษณะเด่น |
เรียบง่าย ผูกพันกับวิถีชีวิต |
|
หลักฐาน |
ศิลาจารึก กล่าวถึงการเล่นดนตรีและการรำ |
|
แนวคิด |
เพื่อบูชาสิ่งศักดิ์สิทธิ์ พิธีกรรม |
2.2 สมัยอยุธยา (พ.ศ. 1893-2310)
|
ลักษณะ |
รายละเอียด |
|
การแสดง |
ละครใน (ราชสำนัก) และละครนอก (ประชาชน) |
|
ลักษณะเด่น |
ละครในอ่อนช้อย ประณีต ละครนอกเรียบง่าย |
|
เรื่องที่นิยม |
รามเกียรติ์ อิเหนา สังข์ทอง |
|
แนวคิด |
สนับสนุนพระพุทธศาสนา แสดงพระราชอำนาจ |
2.3 สมัยธนบุรี (พ.ศ. 2310-2325)
|
ลักษณะ |
รายละเอียด |
|
การแสดง |
ฟื้นฟูละครที่สูญหายจากสงคราม |
|
ลักษณะเด่น |
นำแบบแผนอยุธยากลับมาใช้ เร่งฟื้นฟู |
|
แนวคิด |
ฟื้นฟูความมั่นคงทางจิตใจหลังเสียกรุง |
2.4 สมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น (พ.ศ. 2325-2394)
|
ลักษณะ |
รายละเอียด |
|
การแสดง |
ละครในเฟื่องฟูมาก มีการแต่งบทละครใหม่ |
|
ลักษณะเด่น |
ประณีต อลังการ สมบูรณ์แบบ |
|
เรื่องที่นิยม |
รามเกียรติ์ อิเหนา อุณรุทธ์ |
|
แนวคิด |
ส่งเสริมศิลปวัฒนธรรม สร้างความรุ่งเรือง |
2.5 สมัยรัตนโกสินทร์ตอนกลางถึงปัจจุบัน
|
ลักษณะ |
รายละเอียด |
|
การแสดง |
ละครพันทาง ละครดึกดำบรรพ์ ละครร่วมสมัย ละครเวที |
|
ลักษณะเด่น |
ผสมผสานอิทธิพลตะวันตก มีเทคนิคการแสดงใหม่ |
|
แนวคิด |
สร้างสรรค์รูปแบบใหม่ อนุรักษ์และพัฒนา |
3. องค์ประกอบของนาฏศิลป์และการละคร
|
องค์ประกอบ |
คำอธิบาย |
ความสำคัญ |
|
การรำ (Movement) |
ท่าทาง นาฏยศัพท์ การเคลื่อนไหว |
สื่อความหมาย แสดงอารมณ์ |
|
ดนตรี (Music) |
วงปี่พาทย์ จังหวะ ทำนอง |
สร้างอารมณ์ ควบคุมจังหวะ |
|
บท (Script) |
เนื้อเรื่อง บทสนทนา บทขับร้อง |
กำหนดเรื่องราวและบทบาท |
|
เครื่องแต่งกาย (Costume) |
ชุดตามบทบาท ยุคสมัย |
บ่งบอกตัวละคร เพิ่มความสมจริง |
|
ฉาก (Set) |
พื้นที่และอุปกรณ์ประกอบ |
สร้างสถานที่และบรรยากาศ |
|
แสง/เสียง (Light/Sound) |
แสงสี เสียงประกอบ |
เน้นอารมณ์ สร้างมิติ |
4. บทบาทของนาฏศิลป์และการละครต่อสังคมไทย
|
บทบาท |
คำอธิบาย |
|
ด้านพิธีกรรม |
ใช้ในงานบุญ งานกฐิน พิธีกรรมทางศาสนา |
|
ด้านความบันเทิง |
ให้ความสุข ความเพลิดเพลินแก่ผู้ชม |
|
ด้านการศึกษา |
สอนคุณธรรม จริยธรรม ผ่านเรื่องราว |
|
ด้านวัฒนธรรม |
สืบทอดและอนุรักษ์มรดกทางศิลปะ |
|
ด้านเศรษฐกิจ |
สร้างรายได้ให้กับผู้ประกอบอาชีพ |
|
ด้านการทูต |
แสดงทางวัฒนธรรมสร้างสัมพันธ์ระหว่างประเทศ |