ใบความรู้ที่ 2.1 เรื่อง ดนตรีพื้นบ้านของไทย
ใบความรู้ที่ 2.1
เรื่อง ดนตรีพื้นบ้านของไทย
รายวิชา ศ๓๒๑๐๒ ดนตรี ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5
1. ดนตรีพื้นบ้านคืออะไร?
ดนตรีพื้นบ้าน (Folk Music) คือ ดนตรีที่เกิดขึ้นในชุมชน มีการสืบทอดแบบมุขปาฐะ (ปากต่อปาก) ไม่มีผู้ประพันธ์ชัดเจน สะท้อนวิถีชีวิต ความเชื่อ และวัฒนธรรมของคนในท้องถิ่น
2. ดนตรีพื้นบ้านของไทย (แยกตามภาค)
2.1 ภาคเหนือ (ล้านนา)
|
รายการ |
รายละเอียด |
|
เครื่องดนตรีสำคัญ |
สะล้อ, ซึง, ปี่, กลอง, ฉาบ, ขลุ่ย |
|
ลักษณะเสียง |
ทำนองช้า อ่อนหวาน เศร้าสร้อย |
|
จังหวะ |
ช้า ปานกลาง |
|
โอกาสที่ใช้ |
งานบุญ งานปีใหม่เมือง ฟ้อนเล็บ ฟ้อนเทียน |
|
ตัวอย่างเพลง |
เพลงลาวดวงเดือน, เพลงซอ |
เอกลักษณ์: สะท้อนความอ่อนช้อยของสาวเหนือ วัฒนธรรมล้านนาที่ได้รับอิทธิพลจากพม่าและจีน
2.2 ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ (อีสาน)
|
รายการ |
รายละเอียด |
|
เครื่องดนตรีสำคัญ |
แคน, โปงลาง, พิณ, กลองยาว, โหวด |
|
ลักษณะเสียง |
จังหวะสนุกสนาน ทำนองซ้ำ |
|
จังหวะ |
เร็ว สนุกสนาน |
|
โอกาสที่ใช้ |
งานบุญ งานรื่นเริง งานบวช การละเล่นพื้นบ้าน |
|
ตัวอย่างเพลง |
เพลงสาละวัน, เพลงเซิ้ง, เพลงแคน |
เอกลักษณ์: แคนเป็นเครื่องดนตรีเอกลักษณ์ มีเสียงที่สามารถเลียนเสียงพูดได้ สะท้อนวิถีชีวิตเกษตรกรรม
2.3 ภาคกลาง
|
รายการ |
รายละเอียด |
|
เครื่องดนตรีสำคัญ |
กลองยาว, ฉิ่ง, ฉาบ, ระนาด, ซอ |
|
ลักษณะเสียง |
จังหวะสนุกสนาน ร่าเริง |
|
จังหวะ |
เร็ว ปานกลาง |
|
โอกาสที่ใช้ |
งานวัด งานรื่นเริง เพลงฉ่อย เพลงอีแซว การแสดงตลก |
|
ตัวอย่างเพลง |
เพลงฉ่อย, เพลงอีแซว, เพลงกลองยาว |
เอกลักษณ์: ผสมผสานระหว่างดนตรีพื้นบ้านและดนตรีไทยราชสำนัก สะท้อนวิถีชีวิตริมน้ำและการค้า
2.4 ภาคใต้
|
รายการ |
รายละเอียด |
|
เครื่องดนตรีสำคัญ |
กลองโนรา, ฉิ่ง, ฆ้อง, ปี่ |
|
ลักษณะเสียง |
จังหวะหนักแน่น เร่งเร็ว |
|
จังหวะ |
เร็ว เร่งเร้า |
|
โอกาสที่ใช้ |
พิธีกรรมโนรา งานบุตร งานรื่นเริง |
|
ตัวอย่างเพลง |
เพลงโนรา, เพลงรำตาหยิก |
เอกลักษณ์: ผูกพันกับพิธีกรรมโนรา (การแสดงที่สืบทอดจากอินเดียใต้) สะท้อนความเชื่อทางศาสนาและผี
3. ตารางเปรียบเทียบดนตรีพื้นบ้านไทย 4 ภาค
|
ประเด็น |
เหนือ |
อีสาน |
กลาง |
ใต้ |
|
เครื่องดนตรีเด่น |
สะล้อ ซึง ปี่ |
แคน โปงลาง |
กลองยาว ฉิ่ง |
กลองโนรา ปี่ |
|
ลักษณะจังหวะ |
ช้า |
เร็ว |
เร็ว |
เร็วหนักแน่น |
|
เสียงโดยรวม |
อ่อนหวาน |
สนุกสนาน |
ร่าเริง |
หนักแน่น |
|
โอกาสใช้ |
งานบุญ ฟ้อน |
งานรื่นเริง |
งานวัด เพลงฉ่อย |
พิธีกรรมโนรา |
|
วิถีชีวิตที่สะท้อน |
ความอ่อนช้อย |
เกษตรกรรม |
ชุมชนการค้า |
ความเชื่อทางศาสนา |